Angststoornis
Overzicht van angst en angststoornissen.
Meer informatie
Klacht
Alles over paniekaanvallen en paniekstoornis
Een paniekaanval kan je volledig overvallen: het ene moment doe je iets gewoons, het volgende word je overspoeld door angst en lichamelijke klachten. Veel mensen vragen zich af of er iets mis is met hun hart. Hoewel het heftig is, is het niet gevaarlijk — je lichaam maakt een overdosis stresshormonen aan die weer wegtrekt.
Terugkerende aanvallen kunnen je dagelijks leven sterk beïnvloeden. Hier lees je wat een paniekaanval is, hoe je het herkent, hoe het ontstaat en welke behandeling helpt.
Wat is een paniekaanval?
Een paniekaanval is een plotselinge, intense golf van angst en spanning. Je lichaam schiet in een alarmstand en maakt veel adrenaline aan — hetzelfde hormoon als bij vluchten of vechten bij gevaar. Alleen is er vaak geen echt gevaar.
Tijdens een aanval kun je denken dat je flauwvalt, een hartaanval krijgt of gek wordt — dat versterkt de paniek. De klachten bereiken meestal binnen tien minuten een piek en nemen daarna langzaam af.
Hoe voelt een paniekaanval?
De verschijnselen verschillen per persoon. Vaak komen meerdere van de volgende symptomen voor:
- hartkloppingen of versnelde hartslag;
- trillen of beven;
- benauwdheid of het gevoel te stikken;
- duizeligheid of licht in het hoofd;
- misselijkheid of buikklachten;
- hevig zweten of koude rillingen;
- pijn of druk op de borst;
- tintelingen in handen of voeten;
- gevoel dat de wereld onwerkelijk is (derealisatie);
- gevoel los van jezelf te staan (depersonalisatie);
- angst de controle te verliezen, gek te worden of dood te gaan.
Na een aanval is het normaal dat je moe bent, moet huilen of dat je spieren nog trillen.
Wanneer is er sprake van een paniekstoornis?
Veel mensen maken ooit een of meerdere paniekaanvallen mee, bijvoorbeeld in een stressperiode. Dat betekent niet automatisch een paniekstoornis.
We spreken van een paniekstoornis wanneer:
- je herhaaldelijk onverwachte paniekaanvallen hebt, én
- je minstens een maand bezorgd bent over nieuwe aanvallen of de gevolgen daarvan, of je gedrag verandert om aanvallen te vermijden (bijvoorbeeld niet meer met de trein, drukke plekken mijden), én
- het niet goed meer lukt te functioneren op werk, studie of in de privésfeer.
In Nederland heeft naar schatting 2 tot 3% van de bevolking een paniekstoornis; vaker bij vrouwen dan bij mannen.
Welke behandelingen zijn er mogelijk?
Cognitieve gedragstherapie (CGT) is de meest onderzochte en bewezen vorm. Je leert stap voor stap je gedachten en reacties anders te begrijpen en oefent met het opzoeken van spannende situaties zodat de angst afneemt. Meer op onze CGT-pagina.
Medicatie — soms schrijft een arts tijdelijk antidepressiva of angstremmers voor, vaak gecombineerd met therapie.
Ontspanning en ademhaling — mindfulness, ademhalingsoefeningen of progressieve spierontspanning kunnen helpen spanning sneller te laten zakken.
Hulp zoeken bij paniekaanvallen
Twijfel je of je een paniekstoornis hebt, of merk je dat de aanvallen steeds meer invloed hebben? Zoek dan hulp. Een psycholoog kijkt met jou wat er speelt en welke behandeling past. Met een verwijsbrief van de huisarts wordt behandeling in de basis- of specialistische GGZ vaak vergoed.
Plan een intake bij Hoofdpersoon als je wilt bespreken wat we voor je kunnen betekenen.
Veelgestelde vragen
Wat kun je zelf doen bij paniekaanvallen?
Een paniekaanval volledig voorkomen kan niemand. Wel kun je leren er anders mee om te gaan: erken dat het paniek is en voorbijgaat, adem rustig, focus op je omgeving (bijv. vijf dingen die je ziet of hoort), vermijd cafeïne, alcohol en drugs, zorg voor regelmaat in slaap en beweging, praat erover en schrijf paniekgedachten op.
Wat is vermijding bij paniekaanvallen?
Veel mensen zijn vooral bang voor een volgende aanval en gaan situaties vermijden — supermarkt, bus, alleen de deur uit. Dat geeft kort rust, maar houdt de angst op de lange termijn in stand.
Hoe lang duurt een paniekaanval meestal?
De piek valt vaak binnen tien minuten. Daarna zakken de klachten geleidelijk. In totaal duurt een aanval meestal 10 tot 30 minuten; soms voelt de spanning langer aan.
Zijn paniekaanvallen gevaarlijk?
Nee. Het voelt heftig, maar je lichaam maakt stresshormonen aan alsof er gevaar is terwijl dat er niet is. De klachten gaan weer voorbij.
Hoe worden paniekaanvallen behandeld?
De meest effectieve behandeling is cognitieve gedragstherapie: anders kijken naar gedachten en lichamelijke reacties. Soms medicatie. Ontspanning en ademhalingsoefeningen kunnen extra ondersteunen.
Kun je flauwvallen van een paniekaanval?
Meestal niet. Bij flauwvallen daalt je bloeddruk; tijdens paniek klopt je hart juist sneller en stijgt de druk. Je kunt je licht in het hoofd voelen of denken dat je flauwvalt, maar echt flauwvallen gebeurt zelden.
Was dit artikel nuttig?
Meer klachten
Gerelateerde onderwerpen
Paniek hangt vaak samen met andere angstklachten.
Blijf op de hoogte
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang tips over mentale gezondheid, relaties en persoonlijke ontwikkeling.
Door je in te schrijven ga je akkoord met ons privacybeleid.
